Şeyh Said neden kıyama kalkıştı?

İdam edilerek şehadete eren Şeyh Said, ölüm yıl dönümünde laikçilerin hedefi olmaya devam ederken gerçekler görmezden geliniyor. Geçtiğimiz yıl Gerçek Hayat dergisinde, İngiliz ajanı iftirası atılarak şehit edilen Şeyh Said ilgili çarpıcı gerçekler Mehmet Ali Tekin'in kaleminden gözler önüne serilmişti.

Şeyh Said neden kıyama kalkıştı?

İdam edilerek şehadete eren Şeyh Said, ölüm yıl dönümünde laikçilerin hedefi olmaya devam ederken gerçekler görmezden geliniyor. Geçtiğimiz yıl Gerçek Hayat dergisinde, İngiliz ajanı iftirası atılarak şehit edilen Şeyh Said ilgili çarpıcı gerçekler Mehmet Ali Tekin'in kaleminden gözler önüne serilmişti.

30 Haziran 2020 Salı 10:20
Şeyh Said neden kıyama kalkıştı?
banner310

Şeyh Said kıyamıyla ilgili geçtiğimiz yıl önemli bir yazı kaleme alan Gerçek Hayat dergisi yazarı Mehmet Ali Tekin, isyanın gerçeklerini gündeme getirmişti. Tekin, o dönem M. Kemal'in İslam'a aykırı yasalara karşı kıyam hareketinde bulunan Şeyh Said'in son sözlerini de aktardı. 

Ayrıca Tekin'in yazısında, o dönemin tanıklarının beyan ettiği gibi isyanın İslam'a aykırı kanunların getirilmesinden kaynaklandığı ifade edildi.

İşte Tekin'in o yazısı:

Şeyh Said kıyamın (isyanın) ana sebebi, Ankara Hükümeti’nin Hilafeti kaldırması ve Gayr-i İslami kanunların çıkarılmasıdır. Şeyh Said Ankara Hükümeti’ne çağrıda bulunarak, İslam’a mugayir kanunların çıkarılmaması ve Hilafetin kaldırılmamasını istemiştir. Bu istekleri yerine getirilmeyince de, kıyama kalkmıştır.

Cumhuriyetin ilk dönemlerinin en önemli sayılabilecek hâdiselerinden birisi de, Şeyh Said Ayaklanmasıdır.

Şeyh Said Ayaklanmasıyla ilgili çok şeyler yazıldı çizildi. Kemalistlere göre Şeyh Said, İngilizlerle iş birliği yapmış, ayrılıkçı bir Kürt hareketini başlatmış ve başı ezilmiştir.

Gerçek bu mu?

Oysa gerçek bunun tam aksidir.
Şeyh Said kıyamın (isyanın) ana sebebi, Ankara Hükümeti’nin Hilafeti kaldırması ve Gayr-i İslami kanunların çıkarılmasıdır. Şeyh Said Ankara Hükümeti’ne çağrıda bulunarak, İslam’a mugayir kanunların çıkarılmaması ve Hilafetin kaldırılmamasını istemiştir. Bu istekleri yerine getirilmeyince de, kıyama kalkmıştır.

Mahkeme esnasında verdiği ifadeler de bunu doğrulamaktadır.

Savcı Ahmet Süreyya Bey (Özgeevren) ‘‘Neden isyan ettiniz?’’ diye sorunca, cevabı ‘‘şeriat için’’ oldu. Sonra ‘‘Amacımız din hükümlerinin uygulanmasını rica yoluyla hükümete arz etmekti.”

Girişim dergisinin Haziran 1990 sayısında yayınlanan “Bir Tanık: Hacı Ahmet” başlıklı mülakatta bakın neler diniliyor:

HACI AHMET: ŞEYH SAİD’İN GAYESİ ŞERİAT’TI

Şeyh Said kıyamına fiilen katılmış insanların sayısı, bu gün için son derece az. Bu yüzden olayın canlı şahitlerine dayanarak, ciddi araştırmalar ortaya koymak, gün geçtikçe daha da zorlaşıyor. Çünkü bu kuşağa mensup hâlen yaşayan insanların yaşları hayli ilerlemiş durumda. Çoğu, hâdiseyi hatırlamakta bile güçlük çekiyor. Bu güçlüklere rağmen Girişim olarak kıyama bilfiil şahid olmuş ve kıyamın içinde yer almış biri ile görüşmek, büyük bir zorluktu bizim için. Muş’un Varto İlçesi’ne bağlı Goma Gorgo Köyü’nde ikamet eden Hacı Ahmet ile yaptığımız görüşme, yetersiz de olsa faydalı olur kanaatindeyiz.

– Şeyh Said kıyamına fiilen iştirak etmiş birisiniz. Bu kıyamın gayesi ve hedefi ne idi?

– Biz hükümetten ve Kemal Paşa’dan şeriatı uygulamasını istedik. Ancak Kemal Paşa: “Biz bu gün Avrupa’ya bağlıyız, kanunlar ne ise onların kanunlarını uygulamak gerekir. Devlet olabilmemiz için bu şarttır. Bu yüzden şeriatı uygulayamayız” dedi. Bunun üzerine kıyam hareketine giriştik.

– Ancak başarılı olamadınız. Bu başarısızlığı neye bağlıyorsunuz?

-Elazığ’ı kuşattıktan sonra, halkın yardımı ile iki günde Elazığ ele geçirildi. Ancak askerlerin bir kısmı, dükkânları yağmalamaya başlayınca, halk bunu kabul etmedi ve karşı çıktı. Aynı şekilde Diyarbakır surlarında bulunan deliklerden şehre giderek, oradan da yağmalama işi olunca, bu şeriata uygun değil diye Şeyh Said Efendi de karşı çıktı. Şeriata uygun hareket etmeyenler bulunduğu için geri çekilmek zorunda kalındı.

– Şeyh Said’in müstakil bir Kürt devleti kurmak için savaştığını söyleyenler var. Kıyama katılmış biri olarak bu fikre ne dersiniz?

– Hayır, öyle bir şey yok, yalandır. Şeyh Said Efendi’nin gayesi şeriattı. Zaten o zaman Kürt meselesi yoktu. Allah’ın dini için savaştığını herkes biliyor.

– Şeyh Said müdafaasında ne dedi biliyor musunuz?

– ‘Ben şeriat için savaştım’ dedi.

Şeyh Said’in niyeti, Mayıs ayında isyanı başlatmaktır. 13 Şubat 1925 günü, Diyarbakır’ın Eğil nahiyesine bağlı Piran köyünde (Diyarbakır ilçesi Dicle) bir düğün esnasında jandarmalarla yaşanan nahoş olaylar neticesinde, isyanı başlatmak zorunda kalırlar.

Bu arada Diyarbakır, Şeyh Said taraftarlarının eline geçer. Diyarbakır’ı ele geçiren isyancılar arasında bulunan bazı kimselerin, milletin malını talan ettiği iddia edilir. Bu arada Osman Nuri Koptagel komutasındaki Ankara Birlikleri, Diyarbakır’ı kuşatmıştır. Bunu haber alan Şeyh Said daha fazla kan dökülmemesi için Varto’da 15 Nisan’da teslim olur.

Ankara Hükümeti milletvekillerinden oluşan bir heyeti, İstiklal Mahkemesi olarak Diyarbakır’a gönderir. Şeyh Said ve 81 adamı, 26 Mayıs günü Diyarbakır’a getirilip İstiklal Mahkemesi’nde yargılamalarına başlanır.

Şeyh Said ve adamlarına, avukat tutmalarına izin verilmez. Savunmalarını kendileri yaparlar. Sanıklardan bazılarının Türkçe bilmedikleri için, savunmalarını Kürtçe ve Arapça yaparlar. 81 sanıkla dava, bir sinema salonunda görülür ve yaklaşık bir ay sürer. Şeyh Said ve 46 arkadaşı idama mahkûm edilir.

Şeyh Said ve diğer sanıklara, hücrelerinde, idam edilecekleri bir doktor eşliğinde söylenir. Şeyh Said idam edileceklerini duyduğunda, namaz kılmak ister ve namaz kılması için kendisine izin verilir. Namazını kıldıktan sonra kendisine “Ne hissediyorsunuz?” diye soran Akşam gazetesinin muhabirine “Asıldığıma acıma. Zira asılmam Allah ve din içindir” der. Ve bu arada eline kalemi alır ve bir kâğıda Arapça olarak şunları yazar:

Allah yolunda öldürülenlere ölüler demeyiniz. Onlar yaşıyorlardır. Lâkin siz o şuurda değilsiniz. Biz muhakkak ki Rabbimize avdet ederiz… Değersiz dallarda beni asmanıza pervam yoktur. Muhakkak ki ölümüm Allah ve İslam içindir. Muhammed Said Palevi Elamedi.”

Zincirlere bağlı olarak 47 idam mahkûmu, sehpalara götürülür, elleri ve ayaklarından bağlanmış mahkûmlardan Hanili Mustafa Bey, bir ilahi söylemeye başlar, başındaki jandarma dipçiği Mustafa Bey’in omzuna vurunca, mahkûmlar hep bir ağızdan “Allah-ü Ekber” diye haykırırlar.

İlk olarak isyanın elebaşlarından Fakih Hasan idam edilir. Şeyh Said, idam ipi boynuna geçirilmeden önce, mahkeme üyelerinden Saib Bey ve Diyarbakır valisi Mürsel Bey’e dönerek “Mahşerde hesaplaşacağız” der ve ayağının altından tabure çekilerek idam edilir.

Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Veysel Öztürk 2020-07-01 00:59:55

EN İNCE AYRINTISINA KADAR BU KIYAMIN DETAYLARI UĞUR MUMCUNUN ŞEYH SAİT KIYAMI KİTABINDA YAZIYOR. LÜTFEN OKUYUNUZ RAHMETLİ ŞEYH SAİT EFENDİNİN NASIL BİRİOLDUĞUNU

Avatar
Murtaza Kurt 2020-06-30 11:23:05

doğuda toplamda 8 yıla yakın öğretmenlik yaptım , konuşurlarken siz türkler biz kürtler diye konuşurlar , islamıda bir araç olarak kullanırlar , pekakayada bilerek isteyerek destek verirler , elektirik çalmada ustadırlar , bu yazdıklarım genel değil , bazıları için , atalar boşuna söylememiş kürtten evliya sokma avluya ,

Avatar
vatandaş 2020-07-03 00:12:00

bir türk olarak şeyh saidin din adına mücadele ettiğine inanıyorum.

Avatar
pirifani 2020-06-30 11:49:05

konuyla ilgilenenler icin bahadır kurbanoglunun ekin yayınlarından cıkan bir kitabı var. haber programından ve diger yazılarından tanıdıgım icin cekinmeden tavsiye edebilrim.en azından bu konuyla ilgili okunması gerekenlerin ilk sırasında olmalıdır diye dusunuyorım.

Avatar
Murtaza Kurt 2020-06-30 12:40:15

‘osmanlı bakiyesinden 20 devlet doğdu kürtler hariç! diyen pekekeliler hala uğraşıyorlar bölmek için , bunlar şex saidin torunlarıdır , islam bunlar için bir araçtır ,

Misafir Avatar
Veysel Öztürk 2020-07-01 00:52:42

EN İNCE AYRINTISINA KADAR BU KIYAMIN DETAYLARI UĞUR MUMCUNUN ŞEYH SAİT KIYAMI KİTABINDA YAZIYOR. LÜTFEN OKUYUNUZ RAHMETLİ ŞEYH SAİT EFENDİNİN NASIL BİRİOLDUĞUNU

Beğenmedim! (2)
Avatar
Murtaza Kurt 2020-07-01 13:20:54

bu zihniyetin sempatizanlarının kimisi pkk oldu kimisi hizbullah oldu , sonrada öğretmenleri , askerleri , polisleri öldürdü , bölgede korku saldılar , sonrada her türlü kaçakcılığı yaptılar , bunlara merhamet edenler bana göre vatan hainidirler ,

Avatar
İskender 2020-07-04 17:54:56

Kesinlikle o din icin sehit oldu

Avatar
Murtaza Kurt 2020-06-30 11:13:07

böyle adamları savunduğunuz için insanlar sizlerin kime hizmet ettiğinizi anladılar , teşekkürler ,

banner312

banner298